استرس در تولید مرغ

استرس در تولید مرغ

نحوه مدیریت عوامل استرس در تولید مرغ

در تولید مدرن و گسترده جوجه گوشتی و یا تولید تخم مرغ، پرندگان در معرض مکرر عوامل استرس زا قرار می گیرند که بر عملکرد و سلامت پرنده اثر منفی می گذارد. یک برنامه مدیریتی مؤثر باید با شناسایی و طبقه بندی عوامل استرس زا شروع شود.علاوه بر این، با درک مکانیسم فیزیولوژیکی استرس، صنعت مواد افزودنی خوراک قادر خواهد بود مناطق مختلف را براساس بروز عوامل غیرمترقبه بررسی کرده و از ترکیبی خاص از مولکول های عملکردی به عنوان یک راه حل واحد و کارآمد برای جلوگیری از بروز استرس استفاده کنند.

 

در این مقاله علل شایع ایجاد استرس در مرغ، مکانیسم های فیزیولوژیکی آنها و شاخص های اصلی آنها در پرندگان ارائه شده است.

استرس چیست؟

معمولاً اصطلاح “استرس” برای توصیف اثرات مضر عوامل مختلف بر سلامت و عملکرد مرغ مورد استفاده قرار می گیرد. پرندگان نسبت به سایر پستانداران منابع بدنی بسیار محدودی برای رشد، تولید مثل، پاسخ به تغییرات محیطی و مکانیسم های دفاعی دارند. بنابراین، هرگونه تغییر جزئی از شرایط عادی منجر به توزیع سریع منابع بدن از جمله انرژی و پروتئین و کاهش رشد، تولید مثل و سلامتی می شود.

هنگامی که این چالش ها در یک زمان خاص به شکل شدیدتر رخ دهد، تغییرات شیمیایی و فیزیکی شدیدی در پرنده اتفاق و مشکلات آن سریعا بروز می کند، پرندگان دچار خستگی و ضعف می شوند. این شرایط ممکن است منجر به گرسنگی و بروز بیماری های عفونی شود.

انواع استرس

منابع مختلف و متداول استرس وجود دارد، عوامل استرس زا رو می توان به یک یا چند دسته طبقه بندی کرد (روزالس، ۱۹۸۴). این عوامل در جدول ۱ خلاصه شده است.

  

جدول ۱٫ علل شایع استرس و تقسیم بندی آنها

طبقه

علل
مدیریتیتغییرات ناگهانی هوا ( دما و رطوبت نامناسب)

تهویه نامناسب (افت کیفیت هوا)

کیفیت پایین بستر (بویژه رطوبت و دمای بستر)

برنامه نوردهی نامناسب

تراکم بالا (محدودیت فضای دانخوری و آبخوری)

تغذیه ای

کیفیت خوراک (تغییر محتوی مواد مغذی،آلودگی ها و وجود مایکوتوکسین ها)

محدودیت یا توزیع غیر یکنواخت خوراک و آب

فیزیولوژیکیتغییرات فیزیولوزیکی بدن در مراحل رشد، بلوغ و تولید تخم مرغ

بروز بیماری ها

واکنش های پس از واکسیناسیون (تب،کاهش مصرف خوراک)

فیزیکیوزن کشی،تزریقات،واکسیناسیون،حمل و نقل،نوک چینی و …

توجه بر استرس آب و هوایی

در مناطق استوایی، دمای بالا محیط همراه با رطوبت نسبی بالا یکی از مهمترین عوامل استرس زا است. پرندگان به دلیل عدم وجود غدد عرقی و همچنین دمای بالای بدن (۱/۴۰ تا ۶/۴۱ درجه سانتیگراد)، به دمای بالای محیط در مقایسه با دمای پایین محیطی، حساستر هستند.

میزان حساسیت به استرس گرمایی مناطق استوایی جوجه های گوشتی نسبت به مرغ های تخمگذار بیشتر است. در بین جوجه های گوشتی، نرها در مقایسه با ماده ها نسبت به استرس گرمایی حساسیت بیشتری دارند. مرغ های تخمگذار قفسی نسبت به مرغ های تخم گذار ضعیف پرورش یافته در بستر حساسیت بیشتری دارند. علاوه بر دسته بندی انواع استرس، انواع عوامل استرس زا را می توان در دو دسته نیز طبقه بندی کرد:  الف) عوامل استرس زا قابل اجتناب (ب) عوامل استرس زا غیرقابل اجتناب (جدول ۲). اگر بتوان عوامل قابل اجتناب را با مدیریت کارآمد کاملا حذف کرد، عوامل غیرقابل اجتناب رو فقط می توان کمی کاهش داد، لذا می توان گفت استرس بخش جدایی ناپذیر در پرورش طیور است.

جدول ۲٫ عوامل استرس زا قابل اجتناب و غیر قابل اجتناب

عوامل قابل اجتنابعوامل غیرقابل اجتناب
تراکم بالاهوای نامساعد
تهویه ضعیفجابجائی
بستر خیسواکسیناسیون
سموم خوراکیحمل و نقل
گرسنگیسویه های سریه الرشد
سطح بالای آمونیاکنوک چینی
دهیدارتاسیوننور
مدیریت ضعیفدارو و درمان
تغییرات ناگهانی یا غیرمنتظرهتغییرات هورمونی

مکانیسم فیزیولوژیکی تنظیم استرس

شناخت مراحل متوالی فیزیولوژیکی در یک ارگانیسم/ سلول حیوانی تحت استرس، در مدیریت موفق و ارائه راه حل برای مقابله بااسترس بسیار مهم است (شکل ۱). سه سطح واکنش در برابر استرس وجود دارد:

مرحله “مبارزه یا پرواز” نیز گفته می شود، تنها مدت کوتاهی طول می کشد و در سیستم عصبی سمپاتیک (postganglionic) و بافت مدولاری آدرنال اتفاق می افتد. پس از ترشح سریع ناگهانی کاتکول آمین (دوپامین، آدرنالین) از مدولا غده آدرنال پاسخ سریع حیوان را کنترل می شود. این هورمون های عصبی باعث آزاد شدن سریع گلوکز در خون، تخلیه گلیکوژن کبد، افزایش فعالیت گشادکننده عروق محیطی، تغییر میزان تنفس و افزایش حساسیت عصبی می شوند.

شکل ۱٫ پاسخ بیولوژیکی بع عوامل استرس زا (HPA: محور آدرنال-هیپوفیز- هیپوتالاموس، CRH: هورمون آزاد کننده کورتیکوتروپین، ACTH: هورمون آدرنوکوتیکوتروپین)

این سیستم تنظیمی شامل محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA) است و با هایپرتروفی بخش قشری آدرنال و افزایش سنتز و ترشح گلوکوکورتیکوئیدها – کورتیکواسترون آدرنال در پرنده ها مشخص می شود. این هورمون مسئول سنتز گلوکز از ذخایر کربوهیدراتی، لیپیدها و پروتئین ها در بدن است. کورتیکواستروئیدها همچنین در بروز بسیاری از بیماریهای مرتبط با استرس طولانی مدت، مانند بیماری های قلبی و عروقی و دستگاه گوارش، هایپرکلسترمی، بیماری های متابولیک و سرکوب آنتی بادی نقش دارند.

وقتی فاکتور استرس طولانی مدت باشد و از ذخایر بدن بیشتر شود یا سیستم ایمنی بدن را تقریباً تحت تاثیر قرار دهد، مرحله سوم یا فرسودگی منجر به از بین رفتن مکانیسم های هموستاتیک و مرگ می شود.

شاخص های فیزیولوژیکی استرس طیور

چندین محقق تأثیر عوامل استرس زا در پرندگان را بررسی و شاخص های استرس در پرندگان را نشان داده اند:

 

بیشتر تحقیقات درباره استرس و مدیریت آن در طیور، در شرایط آب و هوایی معتدل انجام شده است. گزارش هایی در مورد مدیریت استرس در شرایط آب و هوایی استوایی نیز موجود است. مطالعات زیر در این زمینه انجام شده است:

در شرایط مدیریتی کارآمد، عوامل استرس زا قابل اجتناب را می توان از بین برد. ژنتیک باعث افزایش پتانسیل بهر وری شده است، اما هنوز باید توجه لازم به عوامل استرس زا غیرقابل اجتناب داشت تا بتوان تأثیر آنها بر تولید را به حداقل برسد.

هدف متخصصین طیور باید برقراری تعادل بین استرس بالا و استرس پائین، یافتن هرچه بیشتر عوامل استرس زا و به حداقل رساندن استرس باشد. هدف نهایی پرورش دهندگان طیوراز بین بردن استرس نیست، بلکه حفظ آن در سطح بهینه و راندمان تولید خوب است.

 

واتساپ
تلگرام
اینستاگرام
ویوان پاسخگوی شماست
×

واحد مدیریت ارتباط با مشتریان ویوان

 

از طریق واتس آپ پاسخگوی شماست

×